Kurumlar ve Yönetim Yapısı
🎯 Kazanım: Merkezi ve yerel yönetim ayrımını açıklar; sivil toplum kuruluşlarının işlevini tanımlar.
Devlet Yönetimi
Merkezi yönetim — Devletin tüm ülke genelinde yürüttüğü, başkent merkezli yönetim biçimidir. Bakanlar Kurulu ve bakanlıklar bu yapıda yer alır.
Örnek: Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı.
Yerel yönetim — Belirli bir bölge ya da kentte hizmet sunan, halk tarafından seçilen yönetim birimleridir.
Örnek: Belediyeler, il özel idareleri, muhtarlıklar.
Sivil toplum kuruluşu (STK) — Devlet dışında, kâr amacı gütmeden belirli bir amaç için faaliyet gösteren gönüllü örgütlerdir.
Örnek: Kızılay, TEMA Vakfı, Türk Eğitim Vakfı.
Merkezi ve yerel yönetim karşılaştırması
| Özellik | Merkezi Yönetim | Yerel Yönetim |
|---|---|---|
| Kapsam | Tüm ülke | Belirli bölge |
| Kim seçer/atar | Cumhurbaşkanı ve hükümet | Halk oyu |
| Örnek | Bakanlıklar | Belediyeler |
✏️STK Nedir?
Kızılay hangi amaçla kurulmuştur ve nasıl finanse edilir?
💡Etkin vatandaşlar yalnızca oy kullanmakla kalmaz; toplumsal sorunlara duyarlı davranır, STK'lara destek verir ve haklarını bilir.
✏️Yerel mi, Merkezi mi?
Mahallenin parkı çöp içinde. Bu sorunla ilgilenmek kimin görevi? Belediyenin mi, Sağlık Bakanlığı'nın mı? Neden?
✏️STK Oluşturma
Sınıfından bazı öğrenciler köydeki yaşlılara düzenli yardım götürmek istedi. Devlet yardımı olmadan nasıl bir yapı kurabilirler?
Türkiye'de yerel yönetim birimleri
| Birim | Seçilme Şekli | Temel Görevi |
|---|---|---|
| Büyükşehir Belediyesi | Halk oyu (5 yılda bir) | Ulaşım, su, alt yapı, temizlik |
| İlçe Belediyesi | Halk oyu (5 yılda bir) | Yerel park, imar, temizlik |
| İl Özel İdaresi | Vali aracılığıyla (merkezi atama) | Köy yolu, tarım hizmetleri |
| Muhtarlık | Halk oyu (5 yılda bir) | Mahallenin küçük sorunları, nüfus işlemleri |