🌱Bilgi Bahçesi
Dersler/Türkçe
Ünite 5

Yazım Kuralları ve Noktalama

Büyük harf kullanımını, sayı ve kısaltmaların yazımını, 'de/da, ki, mi' sözcüklerinin yazımını kavrar; nokta, virgül, iki nokta, ünlem, soru işareti, kısa çizgi, kesme işareti ve tırnak işaretini doğru kullanır.

Kaynak: TDK Yazım Kılavuzu; MEB 5. Sınıf Türkçe Öğretim Programı

⚡

Oyunvari Yarışma

70 soruluk havuzdan karışık 14 · süre · 3 can · seri bonusu

Büyük Harf, Sayılar ve Kısaltmalar

🎯 Kazanım: Büyük harf kullanım kurallarını bilir; sayıların ve kısaltmaların yazımını doğru uygular.

📐 Büyük Harf Kullanım Kuralları

  • Cümle büyük harfle başlar.
  • Özel isimler (kişi, ülke, şehir, dağ, nehir, kurum adları) büyük harfle yazılır.
  • Kitap, dergi, gazete, film adları büyük harfle başlar.
  • Mektup ve resmî yazılarda 'Saygılarımla, Sevgilerimle' gibi kapanış ifadeleri büyük harfle başlar.
  • Unvanlar özel isimle birlikte kullanıldığında büyük harfle yazılır: 'Atatürk, Cumhurbaşkanı Erdoğan'.
✗ ankara türkiye'nin başkentidir.
✓ Ankara, Türkiye'nin başkentidir.

📐 Sayıların Yazımı

  • Cümle içinde küçük sayılar genellikle yazıyla yazılır: 'Beş elma aldım.'
  • Büyük sayılar rakamla yazılır: '1.250.000 kişi oy kullandı.'
  • Tarihler rakamla yazılır: '29 Ekim 1923'.
  • Sıra sayıları rakamdan sonra nokta veya '-inci' eki ile yazılır: '3. sınıf' veya 'üçüncü sınıf'.
  • Para miktarları ve ölçü birimleri rakamla yazılır: '50 TL, 3 kg, 15 cm'.
✗ 3 gün bekledim. (küçük sayı, yazıyla yazılmalı)
✓ Üç gün bekledim.

📐 Kısaltmaların Yazımı

  • Kısaltmalar büyük harfle yazılır: TDK (Türk Dil Kurumu), MEB (Millî Eğitim Bakanlığı).
  • Kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır: TDK'nın, MEB'e.
  • Küçük harfli kısaltmalar da vardır: vb. (ve benzeri), vd. (ve diğerleri), s. (sayfa), bkz. (bakınız).
  • Kısaltma nokta ile bitiyorsa cümle sonu noktası ayrıca konulmaz: '...ve benzerleri vb.'
✗ TDKnın yayımladığı kılavuz…
✓ TDK'nın yayımladığı kılavuz…
✏️Büyük Harf Düzeltme

Aşağıdaki cümlelerdeki büyük harf hatalarını bul ve düzelt: 1. türkiye'de en çok okunan nehir kızılırmak'tır. 2. atatürk, 10 kasım 1938'de hayatını kaybetmiştir.

'de/da, ki, mi' Yazımı ve Noktalama İşaretleri

🎯 Kazanım: 'de/da, ki, mi' sözcüklerinin bitişik mi ayrı mı yazılacağını kavrar; temel noktalama işaretlerini doğru kullanır.

📐 'de/da' Yazım Kuralı

  • 'de/da' bulunma hâli ekiyse sözcüğe bitişik yazılır: 'evde, okulda, kitapta'.
  • 'de/da' bağlaçsa (ve, hem anlamı taşıyorsa) ayrı yazılır: 'Ben de geldim. O da gitti.'
  • Bağlaç 'de/da'nın ayrı yazılıp yazılmadığını anlamak için yerine 've' koy: 've' uyuyorsa ayrı yaz.
  • Hâl eki 'de/da' ünlü uyumuna girer (evde/okulda); bağlaç da ünlü uyumuna girer ama sözcükten ayrı yazılır.
✗ Ben de geldim. → bende geldim.
✓ Ben de geldim. (bağlaç, ayrı yazılır)

📐 'ki' Yazım Kuralı

  • Sıfat yapan 'ki' eki bitişik yazılır: 'evdeki adam, yarınki toplantı, ondaki defter'.
  • Bağlaç 'ki' ayrı yazılır: 'Biliyorum ki yarın gelecek.'
  • Çekim eki olan 'ki' de ayrı yazılır: 'benim ki, senin ki' → 'benimki, seninki' (bu durumda bitişik yazılır).
✗ Biliyorumki yarın gelecek.
✓ Biliyorum ki yarın gelecek. (bağlaç, ayrı yazılır)

📐 'mi/mı/mu/mü' Yazım Kuralı

  • Soru eki 'mi/mı/mu/mü' her zaman ayrı yazılır.
  • Ünlü uyumuna girer: 'geldi mi, gitti mi, buldu mu, güldü mü'.
  • Soru ekinin aldığı kişi ve zaman ekleri bitişik yazılır: 'geldi mi, geldim mi, geldiler mi'.
✗ Geldinmi? Buldumu?
✓ Geldin mi? Buldu mu?

Temel Noktalama İşaretleri ve Kullanımları

İşaretAdıKullanıldığı YerÖrnek
.NoktaCümle sonu; kısaltmalar; sıra sayılarıAli geldi. TDK. 3. sınıf.
,VirgülSıralama; ara cümle; açıklamaElma, armut, kiraz aldım.
:İki NoktaAçıklama, örnek, alıntı öncesiÖdev şunlardır: okuma, yazma.
!Ünlem İşaretiSevinç, şaşkınlık, emir cümleleriNe güzel! Dur!
?Soru İşaretiSoru cümlesi sonuNasılsın?
-Kısa ÇizgiSözcük bölme; satır arası konuşmauçak- bileti, — dedi ki:
'Kesme İşaretiÖzel isimlere gelen eklerAnkara'ya, TDK'nın
""Tırnak İşaretiAlıntı, özel terim, kitap adı"Kürk Mantolu Madonna"
✏️Noktalama İşareti Uygula

Aşağıdaki cümlelere uygun noktalama işaretlerini yerleştir: 1. Ali bugün okula gitmedi çünkü hastaydı 2. Öğretmen şunları söyledi yarın kitaplarınızı getirin 3. Sen de mi geleceksin 4. Ne kadar güzel bir gün

Mektup

Sevgili Defterim,

Bugün okulda çok ilginç bir şey oldu. Matematik dersinde öğretmenimiz 'Matematik, yalnızca sayılar değil; bir düşünme biçimidir.'

bunu duyunca çok şaşırdım. Hep matematiğin sadece hesap yaptığını sanırdım. Ama meğer !

Yarınki derste daha dikkatli dinleyeceğim. Umarım sen de benimle aynı fikirdesindir.

Sevgiyle, Mira

İpucu: renkli sözcüklere dokunarak anlamlarını gör.

✏️'de/da – ki – mi' Yazım Testi

Aşağıdaki cümlelerdeki yazım yanlışlarını bul ve düzelt: 1. 'Bende geldim toplantıya.' 2. 'Biliyorumki haklısın.' 3. 'Geldinmi bugün?' 4. 'Masadaki kalem senin mi?'

✏️Noktalama İşaretini Seç

Aşağıdaki boşluklara uygun noktalama işaretini yerleştir: 1. Öğretmen şunları açıkladı___ sınav pazartesi yapılacak___ 2. Ne zaman geleceksin___ 3. Dur___ oraya gitme___ 4. Portakal___ mandalina___ limon aldım___

✏️Büyük Harf Kuralını Uygula

Aşağıdaki cümlelerde büyük harf kuralına aykırılıkları bul ve düzelt: 1. 'istanbul boğazı, iki kıtayı birleştirir.' 2. '23 nisan ulusal egemenlik ve çocuk bayramı kutlu olsun.' 3. 'atatürk ilkeleri, türk milletine yol gösterir.'

💡Kesme işareti testi: Özel isme ek geliyorsa kesme işareti kullan. 'Ankara'ya' doğru, 'ankaraya' yanlış. Ama 'evde, okulda' gibi genel isimlerde kesme işareti olmaz.

Bu üniteyi ne kadar öğrendin?

Bilgi yarışmasıyla kendini test et!

⚡ Ünite Yarışması (havuz: 70 soru)